Nazwa "Wigilia" pochodzi z łaciny i oznacza czuwanie, bezsenność, straż, wartę. Przyjęta przez Kościół katolicki, określa zarówno dzień poprzedzający Boże Narodzenie (lub inne ważne święto), jak i uroczystą kolację spożywaną w tym właśnie dniu. Gwoli ścisłości dodać należy, że słowniki notują jeszcze inne znaczenia słowa "wigilia": całonocne lub wieczorne nabożeństwo odprawiane w kościołach klasztornych przez zakonników, tzw. officium nocturnum (to najbliższe jest znaczeniu wyrazu łacińskiego), oraz nocną mszę za duszę zmarłego, przed pogrzebem.
Dzień 24 grudnia i związane z nim rytuały oraz obrzędy wigilijne włączono do liturgii Bożego Narodzenia w VI w. W Polsce zwyczaj świętowania Wigilii Bożego Narodzenia upowszechnił się w XVIII w., z tego też czasu zachowały się pisemne poświadczenia uroczystej wieczerzy.

Pomimo tego, iż Kosciół dopuszcza spożywanie mięsa w ten dzień, Wigilia Bożego Narodzenia jest w Polsce tradycyjnie dniem postu. Wtedy też należy przygotować i ozdobić choinkę, czy domową szopkę. Do kolacji zasiada się, zgodnie ze zwyczajem, po ukazaniu się na niebie pierwszej gwiazdy.
Wigilijna kolacja, z obowiązkowymi dwunastoma potrawami, świętowana przez wszystkich Polaków, nie tylko katolików, składa się tradycyjnych elementów, takich jak dzielenie się opłatkiem, w wielu domach poprzedzane wspólną modlitwą, a we wszystkich - składaniem życzeń i śpiewaniem kolęd.
Pierwszej gwiazdki szczególnie pilnie wypatrują dzieci, albowiem w Polsce prezenty przynoszone przez Gwiazdora, bądź też Świętego Mikołaja, otwiera się po wigilijnej kolacji.

Wigilijną tradycją spotykaną jedynie w Polsce, jest dzielenie się opłatkiem przed rozpoczęciem uroczystej wieczerzy...