URODZENI PECHOWCY
1. Mam pecha – mówimy, gdy ciągle popadamy w jakieś kłopoty. To wyrażenie podkreśla,
że pech jest w pewien sposób nasz własny. Psychologowie rozmaicie potrafią wyjaśnić, jak to się
dzieje, że sami czasem sprowadzamy na siebie trudności i problemy. Wydaje się, że to, co nas
spotyka, w znacznym stopniu zaprogramowane jest w naszym umyśle. Niektórzy mają program
pechowca.
2. Eric Berne na podstawie wieloletniego doświadczenia klinicznego stwierdził, że każdy z nas
ma w umyśle dość szczegółowy „przepis” na własne życie. Ten tzw. skrypt życiowy określa, kim
jestem, do czego dążę i jak to osiągnę. Skąd się bierze ten skrypt życiowy? Berne twierdził,
że powstaje on jako podsumowanie i uogólnienie dziecięcych doświadczeń: przeżywanych uczuć,
otrzymywanych zakazów i wymagań oraz obserwacji, jak można radzić sobie z problemami.
Najistotniejsza treść skryptu pochodzi od rodziców. To przede wszystkim z nimi wiążą się odczucia
dziecka, oni są autorami obowiązujących je zakazów i nakazów, oni pokazują mu, jak radzić sobie
z kłopotami. U osób, które miały negatywne doświadczenia w dzieciństwie, powstanie skrypt
destruktywny, nazywany też przegrywającym. Berne podaje przykłady skryptów przegrywających,
jakie odnajdywał u swoich pacjentów: „Nie dorastaj”, „Bądź doskonały”, „Pracuj ciężko.” Każdy
z nich zawiera pułapkę ograniczającą spontaniczność, osobisty rozwój, niezależność.
3. Nie znamy własnego skryptu. Powstaje on bowiem w wyniku syntezy niezliczonych
różnorodnych doświadczeń życiowych, która zachodziła samorzutnie w naszym umyśle w pierwszych
latach życia. Skrypt tworzy ogólne ramy odbioru i rozumienia wszystkiego, co dzieje się w naszym
życiu, i dlatego nie dysponujemy żadną perspektywą, z której moglibyśmy go odczytać i ocenić. Ktoś,
kto ma destrukcyjny skrypt, żyje więc w sposób przynoszący mu szkody i cierpienie – i nie wie,
że sam tworzy swoje niepowodzenia.
4. Ronald Laing twierdził, że nasz los wyznaczony jest przez scenariusz naszej rodziny. Każda
rodzina, aby zachować odrębność i spoistość, realizuje własny scenariusz, w którym życie jej
poszczególnych członków rozpisane jest na role. Żeby mogła trwać, wszystkie role – tak jak
w przedstawieniu teatralnym – muszą być obsadzone i solidarnie odgrywane. Laing twierdzi, że kiedy
dziecko przychodzi na świat, członkowie rodziny nie chcą dowiedzieć się, jakie ono jest – od początku
widzą w nim raczej kogoś odpowiadającego jednej z ról do obsadzenia w rodzinie. Poszukiwanie
odpowiedniego imienia dla dziecka, zanim się narodzi i cokolwiek będzie wiadomo o jego
indywidualności, przypisywanie mu określonych cech od pierwszych chwil życia („Jest taki bystry”),
na długo przed rzeczywistym ukształtowaniem się u niego jakichś cech – to zdaniem Lainga pierwsze
przejawy obsadzania roli.
5. Potem następuje konsekwentne formowanie psychiki dziecka, aby stawało się coraz bardziej
podobne do postaci, jaką ma grać przez resztę życia. Niektórym członkom rodziny przypadają role
niekorzystne. Jeżeli na przykład zgodnie ze scenariuszem ktoś w rodzinie ma grać osobę
wspaniałomyślną, wspierającą innych w kłopotach i wybaczającą błędy, to ktoś inny musi grać
nieudacznika, popadającego w kłopoty i popełniającego błędy. Ponieważ nadrzędnym celem rodziny –
wobec którego dobro poszczególnych jej członków schodzi na drugi plan – jest sprawne odgrywanie
scenariusza, dąży ona bezlitośnie do obsadzenia nawet najbardziej niekorzystnych ról.
6. Zdaniem Lainga nie wiemy, że odgrywamy rolę z rodzinnego scenariusza, bo nie wiemy
o jego istnieniu. Scenariusz rodzinny trudny jest do uchwycenia i zrozumienia. Powstał on stopniowo,
w wyniku wielopokoleniowych procesów łączenia się i mieszania różnych zasad i wartości. Nikt
konkretny nie jest jego autorem ani bezpośrednim egzekutorem jego wykonania. W wielu rodzinach –
zwłaszcza takich, w których do obsadzenia są destruktywne role – obowiązuje dodatkowo zakaz
rozpoznania i ujawnienia scenariusza. Zdemaskowanie rzeczywistych źródeł niepowodzeń
i problemów osób odgrywających niekorzystne role mogłoby bowiem doprowadzić do ich buntu
i porzucenia roli, a to zagroziłoby istnieniu rodziny.
7. Berne i Laing twierdzili, że wszyscy nieświadomie odgrywamy w życiu określoną rolę
i niekoniecznie musi to być destruktywne. Psychoanalityczka Alice Miller utrzymuje natomiast,
że odgrywanie ról zdarza się przede wszystkim tym osobom, które miały traumatyczne dzieciństwo,
i zawsze jest to niekorzystne. Przekonuje, że dzieciństwo często nie jest okresem szczęścia i beztroski.
Wiele dzieci doświadcza ze strony dorosłych – także rodziców – różnego rodzaju prześladowań.
Bywają bite, wyszydzane, poniżane, odtrącane, narażane jest ich zdrowie i życie, są molestowane
seksualnie. Dorośli świadkowie nieszczęścia dziecka najczęściej nie tylko nie pomagają mu wybrnąć
z opresji, ale wręcz utrudniają mu zrozumienie, że jest krzywdzone. Przejawia się to lekceważeniem
cierpienia dzieci („Jest za mały, żeby to rozumieć”, „Szybko zapomni”), obojętnością („To nie moje
dziecko”, „To ich sprawy rodzinne”), a także podtrzymywaniem mitu szczęśliwego dzieciństwa
i autorytetu rodziców („Przecież tatuś cię kocha”, „Mamusia robi to dla twojego dobra”).
Doświadczenie krzywdy w przypadku większości dzieci pozostaje więc niewypowiedziane
i niezrozumiane.
8. Ślad pamięciowy krzywdy staje się autonomiczną strukturą psychiczną. Działanie tej struktury
polega na tym, że doznana krzywda jest odgrywana uporczywie przez całe życie, aby możliwe stało
się jej ujawnienie, zrozumienie i zintegrowanie z posiadaną wizją siebie i świata. Ktoś skrzywdzony
w dzieciństwie prowadzi zatem swoje życie tak, by wciąż na nowo – stosownie do okoliczności –
odtwarzać doświadczoną kiedyś krzywdę. Czasem odgrywa on rolę ofiary, a czasem rolę
krzywdzącego, ponieważ obie te role są zapisane w jego umysłowym scenariuszu tej sytuacji. Życie
takiej osoby jest pasmem niepowodzeń i kłopotów, które na różne sposoby powielają schemat
doznanych niegdyś krzywd.
9. Brian Little, psycholog reprezentujący poznawczo-społeczne podejście do osobowości,
wyjaśnia autodestruktywne zachowania ludzi tym, że mają oni niewłaściwe cele życiowe, określane
jako osobiste zamierzenia. Są to takie wyobrażenia pożądanych stanów siebie samego lub świata
zewnętrznego, które silnie motywują człowieka do ich urzeczywistnienia. Powstają wskutek
złożonych procesów poznawczych, jako wynik syntezy wiedzy o sobie i warunkach, w jakich się żyje.
Osobiste zamierzenia to rozbudowane struktury poznawcze, które określają nie tylko to, co jest warte
osiągnięcia, ale też sposoby, jak to zrobić. Zamierzenia to zatem „miniscenariusze” postępowania
w różnych strefach życia.
10. Little twierdzi, że ludzie wikłają się w sytuacje dla nich niekorzystne, kiedy ich najważniejsze
zamierzenia są niewłaściwe. Koncentracja na celach niezbyt ważnych – na przykład „mieć czysto
w domu i pełno w lodówce” – prowadzi z biegiem czasu do poczucia bezsensu życia. Jeśli
najważniejsze zamierzenia człowieka są obojętne lub wręcz nieakceptowalne dla jego otoczenia –
na przykład „być najlepszym” albo „kontrolować życie innych” – prawdopodobne jest stałe
osamotnienie bądź konflikty z ludźmi. Posiadanie zamierzeń niedostosowanych do własnych
zdolności i możliwości naraża z kolei na ponoszenie trudów niewspółmiernie dużych do osiągniętych
rezultatów.
11. Przedstawione koncepcje są zgodne, że uporczywe niepowodzenia mogą mieć źródło
w powtarzaniu tych samych, niekorzystnych dla osoby działań, wynikających z posiadania
destruktywnego scenariusza odgrywanego wciąż na nowo, tyle że w różnych kostiumach,
w zmieniającej się scenografii, z różnymi partnerami. Sposobem przełamania złej życiowej passy
byłaby dekonstrukcja samego scenariusza. Jednakże zwykle nie można tego zrobić samodzielnie,
ponieważ scenariusz działa automatycznie i poza świadomością.
Ewa Trzebińska, Urodzeni pechowcy, Charaktery 2003, nr 9

Próbny egzamin maturalny z języka polskiego
Poziom podstawowy

Najistotniejsza treść skryptu pochodzi od rodziców. To przede wszystkim z nimi wiążą się odczucia dziecka, oni są autorami obowiązujących je zakazów i nakazów, oni pokazują mu, jak radzić sobie z kłopotami.

Nie znamy własnego skryptu. Powstaje on bowiem w wyniku syntezy niezliczonych
różnorodnych doświadczeń życiowych, która zachodziła samorzutnie w naszym umyśle w pierwszych latach życia. Skrypt tworzy ogólne ramy odbioru i rozumienia wszystkiego, co dzieje się w naszym życiu, i dlatego nie dysponujemy żadną perspektywą, z której moglibyśmy go odczytać i ocenić.

Albo takie porównywanie dziecka do starszego rodzeństwa... "a Gosia jak była w twoim wieku to sie do rana uczyła i miała same piątki", "masz w rodzinie tylu dobrycha matematyków a ty matematyki nie umiesz?! "

Nauczyć sie matmy na siłe? Klepać do oporu aż sie zrozumie?

nie jesteś pechowcem dlatego że jesteś spod ciemnej gwiazdy a dlatego że sama kierujesz tak swoim życiem - to prawda - przyglądnij sie swojemu życiu i zobacz że często sami jesteśmy przyczyną pechu bo decydujemy tak a nie inaczej

ziomalka, Odkryj potęgę autosugestii... Tak, jak nastawienie optymistyczne może wynosić nas do sukcesu, tak i pesymistyczne może ściągać nas w dół... Czyli... sami tworzymy sobie pecha.